Monday, 24/09/2018 - 05:54|
Chào mừng bạn đến với cổng thông tin điện tử của Trường THCS Đồng Lạng

Báo cáo chuyên đề (tháng 10/2015)

Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học sinh học ở bài: “một số giun dẹp khác”.
Phần I: Lí luận về dạy học liên môn trong dạy học:
I- Quan niệm về dạy học liên môn:
          Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy học .Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường.
          Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoa giữa các môn học với nhau,  những khái niệm , tư tưởng chung giữa các môn học, tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ với nhau.
          Tùy theo các môn học cụ thể mà có thể tích hợp các môn khoa học khác lại với nhau như: vật lí- hóa học – sinh học , văn học – lịch sử- địa lí . Hoặc có thể tích hợp được các môn học tự nhiên với các môn xã hội như: địa lí- sinh học , GDCD- sinh học , mĩ thuật , thể dục …Ở mức độ cao , sự tích hợp này sẽ hình thành những môn học mới, chứ không phải là sự lắp ghép thông thường các môn riêng rẽ lại với nhau.        Tuy nhiên , các môn vẫn giữ vị trí độc lập với nhau, chỉ tích hợp những phần gần nhau. ở mức độ thấp thì việc tích hợp được thực hiện trong mối quan hệ liên môn. Những môn được học riêng rẽ nhưng cần chú ý đến những nội dung có liên quan đến các bộ môn khác , trong quá trình dạy học chỉ cần khai thác , vận dụng các kiến thức có liên quan đến bài giảng mình đang thực hiện.
          Dạy học theo quan điểm liên môn có 3 mức độ:
          Mức độ thấp : Giáo viên nhắc lại tài liệu , sự kiện , kĩ năng các môn có liên quan.
          Mức độ cao hơn: đòi hỏi học sinh nhớ lại và vận dụng kiến thức đã học của các môn học khác.
          Mức độ cao nhất đòi hỏi học sinh phải độc lập giải quyết các vấn đề nhận thức bằng vốn kiến thức đã biết , huy động các môn có liên quan theo phương pháp nghiên cứu.
  Dạy học vận dụng kiến thức liên môn giúp cho giờ học sẽ trở nên sinh động hơn, vì không chỉ có giáo viên là người trình bày mà học sinh cũng tham gia vào quá trình tiếp nhận kiến thức , từ đó phát huy tính tích cực của học sinh.
        Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học cũng góp phần phát triển tư duy liên hệ , liên tưởng ở học sinh. Tạo cho học sinh một thói quen trong tư duy, lập luận từ đó có thể nhận thức vấn đề một cách thấu đáo.
II- Cơ sở của vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học :
1. Cơ sở lí luận:                 
          Giữa các bộ môn khoa học xã hội và khoa học tự nhiên có quan hệ với nhau như:Địa lí- sinh học - GDCD-  mĩ thuật -thể dục …,Kiến thức của các môn có thể bổ sung , hỗ trợ cho nhau.
          Ví dụ: Muốn phòng tránh giun dẹp kí sinh phải biết được con đường lây nhiễm, đặc điểm sinh học của các loài giun dẹp kí sinh.
          Kiến thức môn địa lí sẽ giúp ta hiểu được đặc điểm khí hậu, vị trí địa lí, dân cư, sự ô nhiễm môi trường và tác hại của ô nhiễm môi trường, tác hại của tăng dân số quá nhanh.
          Kiến thức môn GDCD sẽ giúp ta hiểu về trách nhiệm của mỗi người dân là phải bảo vệ tài nguyên thiên nhiên ,bảo vệ môi trường ,sống đúng theo pháp luật của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
          Kiến thức môn Mĩ thuật sẽ giúp ta có những hiểu biết về hội họa , biết vận dụng hội họa để chuyển thông điệp về sự ô nhiễm môi trường, bệnh tật đến với mọi  người và tuyên truyền mọi người cùng chung tay bảo vệ môi trường, tránh lây nhiễm bệnh tật.
          Khi dạy bài “Một số giun dẹp khác”giáo viên không thể không  nhắc tới tác hại của giun dẹp kí sinh trong cơ thể người  và  động vật, cách phòng tránh giun dẹp kí sinh. Vì vậy vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học sinh  học là  việc thực hiện nhiệm vụ dạy học theo xu thế hiện nay của ngành làm cho học sinh hiểu rõ vấn đề. Biết vận dụng những kiến thức đã học để giải quyết những vấn đề nảy sinh trong tực tế. Đồng thời học sinh có thể thấy mối liên hệ hữu cơ giưã các lĩnh vực của đời sống xã hội, giữa các môn học, để từ đó phát triển tư duy cho học sinh, giúp học sinh phát triển con người toàn diện.
2. Cơ sở thực tiễn:
Khi thực hiện dạy học vận dụng kiến thức  liên môn sẽ làm cho quá trình học tập có ý nghĩa hơn, xác định rõ mục tiêu, phân biệt cái cốt yếu và cái ít quan trọng hơn, dạy học sử dụng kiến thức trong tình huống; lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học, tránh những kiến thức , kĩ năng trùng lặp; các kiến thức gắn liền với kinh nghiệm sống của học sinh; có điều kiện phát triển kĩ năng chuyên môn.
          Tuy nhiên khi tực hiện dạy học vận dụng kiến thức  liên môn gặp phải khó khăn như: đối với giáo viên vì không trực tiếp được đào tạo và giảng dạy các môn nên mất rất nhiều thời gian để nghiên cứu , tìm tòi, học hỏi đồng nghiệp.
Đối với học sinh: còn nhiều lúng túng, khó khăn khi học. Thời gian để giải quyết hết các vấn đề nêu ra còn hạn chế.
3.Thực trạng của vấn đề dạy học vận dụng kiến thức  liên môn hiện nay:
           Hiện nay giáo viên rất tích cực trong việc đổi mới phương pháp , vận dụng quan điểm dạy học liên môn vào giảng dạy các bộ môn để nâng cao chất lượng giáo dục.Giáo viên đã nêu ra được những thuận lợi và khó khăn khi vận dụng quan niệm dạy học vận dụng kiến thức  liên môn . Tuy nhiên, dạy học vận dụng kiến thức  liên môn  cũng gặp phải những khó khăn nhất định như : điều kiện dạy học còn nhiều hạn chế,thiếu thốn, do lượng kiến thức nhiều song thời gian dạy học còn ít.
          Mặc dù vận dụng kiến thức liên môn vào dạy học đã được chú trọng ở nhiều môn, song kết quả đạt được chưa cao.
          Vì vậy , với chuyên đề này tôi muốn đưa ra một số nội dung cơ bản trong việc vận dụng kiến thức  các môn cụ thể để giải quyết vấn đề nảy sinh trong thực tiễn.
III. Những vấn đề cụ thể áp dụng kiến thức liên môn vào các môn học:
1. Những vấn đề cụ thể khi vận dụng kiến thức liên môn:
Trong quá trình học tập học sinh sẽ được học các môn khoa học tự nhiên và các môn khoa học xã hội. Giữa các môn có mối quan hệ với nhau.
          Ví dụ: môn sinh học và địa lí, sinh học – GDCD- Mĩ thuật…kiến thức môn học này sẽ hỗ trợ cho môn học khác. Địa lí sẽ sẽ cung cấp những kiến thức về khí hậu- dân cư- địa lí; GDCD sẽ cung cấp kiến thức về pháp luật, trách nhiệm của mỗi người dân là phải sống và làm việc theo đúng pháp luật; Môn Mĩ thuật cung cấp kiến thức về hội họa, để từ đó học sinh biết vận dụng hội họa để tuyên truyền , cổ động, vận động  …nhờ đó học sinh có thể nhận thức một cách rõ ràng.
           Môn Địa lí cho thấy điều kiện tự nhiên sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của dân cư, khi dân cư phát triển sẽ ảnh hưởng đến môi trường, sự lây lan bệnh tật.
           Môn GDCD giúp ta biết bảo vệ tài nguyên thiên nhiên là trách nhiệm của mỗi con người.
          Ví dụ: khi dạy về con đường lây nhiễm của sán lá máu, giáo viên giới thiệu về bài “dân số và sự bùng nổ sức ép dân số ở đới nóng”:ở đới nóng có khoảng 700 triệu người sống thiếu nước sạch, học sinh sẽ liên tưởng đến số người nhiễm sán lá máu có nguy cơ sẽ tăng lên .
          Môn GDCD cho thấy ở bài “bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên”: nếu tài nguyên thiên nhiên bị khai thác cạn kiệt , lũ lụt, thiên tai sẽ diễn ra, nguồn nước sẽ bị bẩn, giun sán sẽ di chuyển từ nơi này đến nơi khác nhờ nước , nên trách nhiệm của con người là phải bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
2. Các phương pháp  dạy học vận dụng kiến thức  liên môn trong môn sinh học ở bài “Một số giun dẹp khác”:
          - Phương pháp trực quan
- Phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề
          Phương pháp trực quan là phương pháp dạy học rất cần thiết ở môn sinh học, giáo viên đưa ra những hình ảnh qua tranh vẽ, ảnh chụp, đoạn phim…học sinh quan sát, thu nhận kiến thức và giải quyết những vấn đề có liên quan.
          Phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học trong đó giáo viên tạo ra những tình huống có vấn đề , điều khiển học sinh phát hiện vấn đề , hoạt động tự giác, tích cực , chủ động , sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được những mục đích học tập khác.
Đây chính là một trong những hình thức dạy học vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết những vấn đề đặt ra trong bài học.
IV-Thiết kế giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn theo quan điểm tích hợp:
Giáo án gồm 2 phần :
- Hệ thống các tình huống dạy học được đặt ra từ nội dung khách quan của bài dạy, phù hợp với tính chất và trình độ tiếp nhận của học sinh.
- Hệ thống các oạt động ,thao tác tương ứng với các tình huống trên do giáo
viên sắp xếp , tổ chức hợp lí nhằm hướng dẫn học sinh từng bước tiếp cận, chiếm lĩnh tri thức bài học một cách tích cực và sáng tạo.
Thiết kế giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn phải bám vào chuẩn kiến thức những bộ môn có liên quan , phải đảm bảo nội dung và cấu trúc đặc thù nhưng không gò ép vào một khuôn mẫu cứng nhắc mà cần tạo ra những chân trời mở cho sự tìm tòi , sáng tạo trong các phương án tiếp nhận của học sinh, trên cơ sở bảo đảm được mục tiêu, yêu cầu chung của giờ học.
          Nội dung dạy học của giáo án giờ học vận dụng kiến thức liên môn phải làm rõ những kiến thức và kĩ năng cần hình thành, tích lũy cho học sinh.
V-Tổ chức giờ học vận dụng kiến thức liên môn:
          Người giáo viên cần chú trọng mối quan hệ giữa học sinh và nội dung dạy học, phải coi đây là mối quan hệ cơ bản, quan trọng nhất trong giờ học.Muốn vậy giáo viên phải từ bỏ chức năng truyền thống là truyền đạt kiến thức có sẵn cho học sinh. Còn học sinh không duy trì thói quen  nghe giảng, ghi chép, học thuộc, sao chép, làm thui chột năng lực tư duy, khả năng tự tìm tòi, xử lí thông tin, tìm kiếm kiến thức một cách sáng tạo của học sinh.
          Dạy học vận dụng kiến thức liên môn là dạy cách học, cách tư duy để chiếm lĩnh tri thức, không coi nhẹ việc cung cấp tri thức cho học sinh.Vấn đề là phải xử lí đúng đắn mối quan hệ giữa bồi dưỡng kiến thức, rèn luyện kĩ năng và hình thành, phát triển năng lực cho học sinh.
          Trên đây là một số vấn đề lí luận về việc dạy học vận dụng kiến thức liên môn. Để hiểu rõ thêm những vấn đề đã nêu , tôi áp dụng vào bài dạy cụ thể: tiết 12- bài “Một số giun dẹp khác”môn sinh học 7.
Tiết 12:                 một số giun dẹp khác .
I-Mục tiêu:
1)Kiến thức : -H/s phân biệt được hình dạng, cấu tao, các phương thức sống của một số đại diện ngành giun dẹp : sán dây, sán bã trầu, sán lá máu ...
- Biết được những nét cơ bản về tác hại và cách phòng chống một số loài giun dẹp kí sinh.
2)Kĩ năng: rèn kĩ năng quan sát , kĩ năng thu thập kiến thức , xử lí thông tin, kĩ năng hoạt động nhóm.
II- Chuẩn bị: tranh vẽ một số đại diện của ngành giun dẹp, mỏy tớnh, mỏy chiếu
-h/s : ng/c bài trước .
III- Tiến trình dạy học:
a)Bài cũ: Gọi 1h/s sử dụng tranh câm h11.2 , viết sơ đồ biểu diễn vòng đời của sán lá gan?
? Muốn tiêu diệt sán lá gan ta làm như thế nào?
b)Bài mới:
Gv giới thiệu bài: trong ngành giun dẹp :sán lá,sán dây ... có số lượng rất lớn .Con đường chúng xâm nhập vào cơ thể rất đa dạng , vì thế chúng ta cần tìm hiểu nó để có các biện pháp phòng tránh cho người và gia súc.
Hoạt động của giáo viên-h/s: Nội dung:
- Gv y/c h/s đọc thông tin mục I.„ sgk .
- Gv giới thiệu h12.1, 2,3 , y/c h/s quan sát , trao đổi , trả lời câu hỏi :
? Qua thông tin ở tr 44 sgk em biết thêm nhưng loài giun dẹp nào?
-Gv giới thiệu : có khoảng 4000 loài giun dep, chủ yếu sống kí sinh.
?  Quan sát 12.1 , đọc chú thích, trả lời câu hỏi: em biết được thông tin gì từ h12.1.
? Sán lá máu kí sinh ở đâu? có đặc điểm gì về hình dạng, cấu tạo?
-H/s trả lời, gv nhận xét.
- Gv nhấn mạnh : cơ thể sán lá máu đã phân tính , hình dạng của con đực và cái khác nhau. con đực và con cái luôn cặp đôi với nhau , con đực ở ngoài , con cái ở trong đến mức gần như một cơ thể lưỡng tính .
-Gv kẻ bảng , yêu cầu h/s trao đổi hoàn thành các nội dung về nơi sống, hình dạng, đặc điểm cấu taọ của 3 loaì giun dẹp.
- Gv cử đại diện nhóm h/s trình bày, gv cho các nhóm nhận xét, bổ sung.
-Gv nhận xét , đưa ra kết luận..
-Gv: qua những đại diện ta tìm hiểu , em thấy giun dẹp thường kí sinh ở những bộ phận nào của cơ thể người, động vật? Vì sao?
?Chúng là loài có lợi hay có hại? Chúng ta cần phải làm gì?
 
-Gv giới thiệu: nếu người bị bệnh sán lá máu , thì sán lá máu sẽ hút hết chất dinh dưỡng trong máu
->người gầy rạc -> bệnh thiếu máu.
 
?Chúng ta cần làm gì để phòng ngừa bệnh sán lá máu .
-H/s rút ra biện pháp phòng tránh.
  
? Sán bã trầu có đặc điểm gì?
-Gv giới thiệu: sán bã trầu kí sinh phổ biến ở ruột non lợn , làm lợn gầy rộc , chậm lớn .Cấu tạo trong của sán bã trầu gần giống với sán lá gan.
? Muốn phòng bệnh sán bã trầu cho lợn cần phải làm gì?
 
 
-Gv giới thiệu : Sán dây gồm hàng trăm đốt , mỗi đốt mang 1 cơ quan sinh dục lưỡng tính , phát triển qua vật chủ trung gian (bò,lợn).ở trong trâu bò , lợn
ấu trùng -> nang sán (gạo), người ăn phải thịt lợn , trâu bò gạo sẽ mắc bệnh sán dây , người mắc bệnh sán dây dễ nhận biết vì thỉnh thoảng thấy từng đốt sán đứt dần ,có thể di chuyển được vài giờ , chui ra khỏi hậu môn giống như một mẩu xơ mít.
? Để phòng tránh bệnh sán dây cần chú ý điều gì?
 
?Để phòng tránh bệnh giun sán  kí sinh cần phải làm  gì?
Gv lồng ghép kiến thức môn địa lí 7:ở bài 10 địa lí 7 “dân số và sự bùng nổ sức ép dân số ở đới nóng” ta biết rằng ở dới nóng có 700 triệu người sống thiếu nước sạch.
? Theo em nguyên nhân chính do đâu? Chúng ta cần phải làm gì để con người sống có nước sạch?
? Em có biết pháp lệnh dân số ở nước ta như thế nào không?pháp lệnh đó đưa ra nhằm mục đích gì?
Gv : ở bài 11- môn địa lí 7 “sự bùng nổ đô thị ở đới nóng”=> đô thị hóa=> môi trường tự nhiên bị thu hẹp=> dân số tăng nhanh => ô nhiễm môi trường=> thiếu nguồn nước sạch=> các bệnh tật tăng nhanh.
- Chính vì những lí do đó, nên ở môn GDCD 7 bài 14, có bài “bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên”. Hiện nay MT và TNTN đang bị ô nhiễm=> thiên tai, lũ lụt=> ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của con người=> nhà nước ra pháp lệnh :trách nhiệm của chúng ta là phải bảo vệ môi trường, bảo vệ TNTN.
-Bằng kiến thức hội họa , em có thể vẽ một bức tranh cổ động, tuyên truyền mọi người cùng giữ gỡn và bảo vệ mụi trường .
 - khi các em học môn TD ở ngoài trời , các em phải có ý thức giữ gìn môi trường sạch đẹp...
I- Một số giun dẹp khác :
 
 
  Nơi sống Hình dạng đặc điểm-cấu tạo
 
 
 
sán lá máu
kí sinh trong máu người Cơ thể dẹp, có đx 2 bên -Cơ thể phân tính.
-kích thước nhỏ(0,2mm)
-ấu trùng chui qua da người do tiếp xúc với nước ô nhiễm.
 
 
Sán bã trầu
kí sinh ở ruột non lợn Hình lá,dẹp,màu đỏ máu.
-có đối xứng 2 bên
-Cơ quan tiêu hóa, cơ quan sinh dục phát triển .
-phát triển qua vật churtrung gian là ốc gạo, ốc mút
 
 
 
 
 
Sán dây.
 
Kí sinh ở ruột non người, cơ bắp trâu bò, lơn... Cơ thể dẹp, dài 8-9m .
- Có đx 2 bên
- Đầu nhỏ, có giác bám, ruột tiêu giảm.
- Thân có nhiều đốt(100đốt)
- Mỗi đốt sán mang một cơ quan sd lưỡng tính, những đốt cuối chứa đầy trứng.
-Phát triển qua vật chủ trung gian bò, lợn...
 
II- Cách phòng tránh một số giun dẹp kí sinh:
- Giữ vệ sinh môi trường sạch sẽ.
- Ăn uống hợp vệ sinh, đảm bảo ăn chín, uống sôi, đảm bảo ATTP.
-Tránh tiếp xúc với nguồn nước bẩn.
-Chăn nuôi động vật cần đảm bảo vệ sinh chuồng trại.
- Xử lí nguồn phân tươi trước khi bón ra ruộng.
 
-tuyên truyền mọi người giữ vệ sinh  , sống hợp vệ sinh.
- Tốy giun sán theo định kì
IV- Kiểm tra đánh giá : chọn câu trả lời đúng trong các câu sau:
1)Nguyên nhân mắc bệnh sán dây là gì?
a. Do  ăn uống không vệ sinh.                b.Hay ăn thịt sống(gỏi,tái)
c.ăn thịt sống có nhiễm nang sán .        d.Cả a,b,c.
2)Biện pháp phòng chống  nhiễm sán dây:
a.Không nên ăn thịt lợn,bò gạo.
b.Rửa sạch rau, cỏ trước khi cho lợn,bò ăn.
c.Xử lí phân người trước khi mang đi bón để trứng sán bị ung.
d.Cả a,b,c.
V-Hướng dẫn về nhà: học bài, trả lời câu hỏi cuối bài.
Bài tin liên quan
Chính phủ điện tử
Tin đọc nhiều
Liên kết website
Thống kê truy cập
Hôm nay : 3
Hôm qua : 12
Tháng 09 : 491
Năm 2018 : 2.434