HỖ TRỰC TRỰC TUYẾN

LK WEBSITE GIÁO DỤC

LIÊN KẾT WEBSITE

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang truy cậpĐang truy cập : 47


Hôm nayHôm nay : 150

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 3150

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 322781

Trang nhất » Tin Tức » Truyền thống » Nét đẹp truyền thống

HÃY BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG QUA LOẠI ĐỒ CHƠI DÂN GIAN – ĐÈN KÉO QUÂN

Thứ hai - 18/01/2016 15:55 | Số lượt đọc: 496
HÃY BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG QUA LOẠI ĐỒ CHƠI DÂN GIAN – ĐÈN KÉO QUÂN

HÃY BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG QUA LOẠI ĐỒ CHƠI DÂN GIAN – ĐÈN KÉO QUÂN

Các loại đồ chơi dân gian truyền thống rất dễ bị mai một và luôn tiềm ẩn nguy cơ biến mất nhanh chóng. Bởi vậy, bảo tồn, phát huy giá trị của các loại đồ chơi dân gian truyền thống nói chung và đèn kéo quân nói riêng trong sự phát triển toàn diện của đất nước, làm cho chúng tiếp tục tỏa sáng trong giao lưu, hội nhập là nhiệm vụ quan trọng, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn

*Tăng cường và nâng cao hiệu quả chính quyền các cấp trong việc bảo tồn, phát huy giá trị đồ chơi dân gian:
- Chủ động phối hợp với ban ngành liên quan, cơ quan báo chí, phát thanh truyền hình trong huyện, thành phố thực hiện các chương trình về bảo vệ, phát huy giát trị của các đồ chơi dân gian truyền thống.
Tập hợp và xây dựng chương trình văn hóa, văn nghệ đa dạng nhằm tập trung giới thiệu, phổ biến, quảng bá, năng lực, trách nhiệm của cộng đồng và toàn xã hội đối với bảo vệ và phát huy giá trị các loại đồ chơi dân gian nâng cao nhận thức, giáo dục các giá trị văn hóa truyền thống cho mọi tầng lớp nhân dân.
+ Đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục ý thức tự giác của người dân trong việc bảo tồn và phát huy các loại đồ chơi dân gian truyền thống
+  Ngoài ra, cần phải làm rõ và gắn lợi ích của người dân khi tham gia các hoạt động bảo tồn. Đây cũng là cách thức thu hút đông đảo người dân tham gia lưu giữ các loại hình này.
+ Cần rà soát, tôn vinh các danh hiệu cao quý (nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú) và ban hành chính sách đãi ngộ cụ thể đối với những người có tài năng xuất sắc, có công bảo vệ, truyền dạy, phát huy giá trị truyền thống và những chính sách có liên quan nhằm tạo điều kiện để các loại đồ chơi có sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.                                                                                                 +  Kêu gọi các tổ chức, cá nhân trong nước và quốc tế, những người tâm huyết với các loại đồ chơi truyền thống và có những hành động thiết thực góp phần tôn vinh, phát huy giá trị của nó gắn với phát triển du lịch văn hóa dân gian bền vững.
+ Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã thường xuyên tổ chức những ngày hội văn hóa dân gian vào các dịp lễ, Tết. Và những đợt tổ chức trình diễn này thu hút rất đông các em nhỏ cùng phụ huynh tới vui chơi và chiêm ngưỡng. Những ngày vừa qua, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã tổ chức chương trình hoạt động với chủ đề: “Cùng chơi trò chơi dân gian các nước”. Chương trình này tạo cơ hội cho trẻ em tăng cường hiểu biết về văn hóa Việt Nam và một số nước trên thế giới với các hoạt động vui chơi, khám phá , trong đó có phần thi làm đồ chơi dân gian. Đây được coi là một trong những sáng tạo mới nhằm giúp trẻ em Việt Nam có cơ hội tiếp cận với các loại đồ chơi và các trò chơi dân gian của các nước khác.
* Nhà trường cần đào tạo học sinh từ khi còn trẻ:
+ Cần tổ chức tọa đàm cho học sinh giao lưu, học hỏi về ý nghĩa của các đồ chơi dân gian truyền thống vào các ngày lễ, Tết…
+ Sinh hoạt câu lạc bộ dân gian: Dạy cho học sinh biết cách làm và chơi các loại đồ chơi này.
+ Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu và làm đồ chơi dân gian.
+ Đưa vào giáo dục trong một số tiết học Giáo dục công dân.
+ Vào dịp lễ, tuyên truyền trong nhà trường việc chơi đồ chơi dân gian để tránh những nguy hiểm khi chơi pháo hay đèn trời.
* Giáo dục ngay từ trong gia đình:
+  Cha mẹ không nên cho con cái tiếp xúc với đồ chơi hiện đại từ nhỏ mà cần cho con cái tiếp xúc với các loại đồ chơi dân gian.
+ Kể chuyện cổ tích về đồ chơi dân gian cho con nhỏ nghe để tạo sự hứng thú.
+ Thỉnh thoảng, tổ chức du lịch cho các thành viên trong gia đình tham quan các làng nghề làm đồ chơi dân gian
+ Cha mẹ làm gương trong việc giáo dục con cái
+ Dù vậy cũng không nên ép buộc con chơi để con không bị mặc cảm.
 
Xu hướng sử dụng đồ chơi dân gian nói chung
    Trong kho tàng văn hóa dân gian dân tộc Việt Nam, đồ chơi dân gian không chỉ là những sản phẩm mang tính dân gian đặc trưng mà còn biểu hiện tinh thần xuất phát từ trong lao động sản xuất của người Việt xưa. Tuy nhiên, xã hội càng phát triển, loại hình dân gian này ngày càng mai một. Sự giao lưu và tiếp diễn những ảnh hưởng trực tiếp cũng như gián tiếp của nhiều trào lưu văn hóa đương đại đã dẫn tới sự đổi thay mang tính tiêu cực đối với đồ chơi dân gian dân tộc. Bảo tồn đồ chơi dân gian vốn đã khó, phát huy nó trong xã hội hiện đại còn nhọc nhằn hơn. Trong cuộc sống hiện đại, hình thức giải trí của trẻ em và cả người lớn đều theo xu hướng "công nghệ hóa" như laptop, máy tính bảng, điện thoại thông minh.... Thậm chí trẻ em ở các làng quê hiện nay cũng rất hiếm chơi các đồ chơi này. Đồ chơi dân gian giúp con người phát triển toàn diện về trí, đức, thẩm, mỹ….Ngày nay, đồ chơi dân gian chỉ có thể xuất hiện thường xuyên trong các lễ hội của địa phương tổ chức. Các đồ chơi quen thuộc như pháo bông, đèn kéo quân,…có vẻ đang được quan tâm hơn. Nhưng theo các nhà quản lý, chúng ta cần tổ chức thường xuyên những lễ hội như thế để tạo thành nếp sinh hoạt của người dân. Thông qua đó, để mọi người có thể tham gia cùng nhau thi tài, là cơ hội truyền dạy cho thế hệ trẻ cũng như gìn giữ được nét văn hóa tốt đẹp trong đời sống.
Hai nghệ nhân đã và đang bảo tồn nét đẹp truyền thống
     Bây giờ đồ chơi trẻ em của Trung Quốc tràn ngập khắp từ phố phường đến thôn quê,với đủ màu sắc, ánh sáng vàng xanh tím đỏ thì nghề làm đèn kéo quân lấy đâu ra “đất sống” nữa, những chiếc đèn kéo quân ít hiện diện trong những mâm cỗ đêm rằm. Để chiếc đèn kéo quân không bị mai một theo thời gian, ở giữa đất Hà Thành, theo em vẫn có hai nghệ nhân với trái tim đầy nhiệt huyết, tận tụy với nghề và đã truyền dạy cho thế hệ sau cách làm đèn kéo quân. Có thể nói đến ngôi làng Đàn Viên, xã Cao Viên, Thanh Oai, Hà Nội. Những năm trước đây, thôn Đàn Viên từng nổi tiếng với nghề làm pháo bông, làm đèn kéo quân, nhưng nay người dân thôn này đành phải chuyển sang buôn bán và làm nghề may để kiếm sống. Bởi vì đồ chơi truyền thống mà thôn từng làm nay không ai đoái hoài nữa, để làm một chiếc đèn kéo quân dù là nhỏ cũng phải mất cả ngày mới xong, nhưng bán cũng chỉ được 50.000 đồng/chiếc. Nếu trừ các vật liệu và công làm đèn, tính ra người làm đèn chỉ được lãi từ 10.000 – 20.000 đồng/ngày. Khách đến đặt và mua hàng ngày một thưa thớt. Chính vì thế, người dân làng Đàn Viên không ai sống được và không ai còn làm đèn nữa.
     Ở Hà Nội đã từng có nhiều làng nghề làm đèn kéo quân nhưng hiện nay, theo em tìm hiểu, chỉ sót lại hai nghệ nhân còn gắn bó với nghề này: nghệ nhân Nguyễn Văn Quyền, 75 tuổi, ở thôn Đàn Viên, xã Cao Viên, huyện Thanh Oai, Hà Nội  và gia đình em họ là nghệ nhân Vũ Văn Sinh vẫn duy trì làm đèn kéo quân giữ nghề và nhắc nhớ cháu con về truyền thống nguồn cội.
     Trước đây, cứ mỗi dịp trung thu về thì người lớn trẻ nhỏ ai ai cũng háo hức chờ đêm trăng rằm để chơi đèn, ông Quyền nhớ lại: “Ngày trước mỗi dịp trung thu đến thì nhà nào cũng làm đèn kéo quân chơi, không khí rộn ràng lắm, năm nào bố tôi bận không làm được đèn thì tôi mày mò tự làm, đêm Rằm Trung thu mang đi chơi với chúng bạn”.
     Mấy năm trước, người Hà Nội rất sành chơi đèn kéo quân, khi ra Hàng Mã chỉ nhất định chọn mua những chiếc đèn có chữ ký của hai nghệ nhân . Những phụ huynh ở các nơi khác cũng hỏi thăm tìm đến tận nhà đặt làm cho con chơi.
    Ông Nguyễn Văn Quyền từng nói: “Đồ chơi dân gian nói chung và đèn kéo quân nói riêng đã có giai đoạn gần như mai một. Chúng tôi rất tiếc những trò chơi cổ truyền này và mong muốn có một lớp người trẻ sau này cũng biết, cũng đam mê như mình để giữ gìn những nét văn hóa của ông cha để lại. Chính vì thế mà mọi người đến đây chúng tôi đều hướng dẫn cách làm một cách tận tình để mong rằng trong xã hội còn có những người đam mê như chúng tôi để gìn giữ những trò chơi này”. Điều dễ thấy là những chiếc đèn kéo quân lớn nhỏ của gia đình hai nghệ nhân đề làm những chiếc tận dụng ngay những chất liệu tự nhiên, khác hẳn với những chiếc đèn kéo quân có nguồn gốc từ Trung Quốc bày bán ở phố cổ Hàng Mã, Hàng Gai hiện nay: như tre, nứa, mây rồi ra chợ mua các loại giấy màu, giấy bóng kính, vải xô… trang trí. Nếu chơi đèn kéo quân xong mà cất vào túi bóng cẩn thận thì đèn vẫn bền và có thể chơi được mấy năm liền.
     Hai nghệ nhân tâm sự: Chơi đèn kéo quân là cả một nghệ thuật, làm đèn kéo quân khó nhất là làm tán và trục đèn: Tán đèn và trục là linh hồn của đèn. Trục làm từ tre vót mảnh, vừa đủ nhẹ để có thể quay, vừa đủ cứng để treo hình không bị đổ. Khi làm cái trục phải cân, cánh quạt có độ vênh đều mà khi lắp vào nó đứng được ở phương thẳng đứng thì đèn chuẩn và quay được. Cái tán cũng phải thật cân thì mới quay được. Vì đèn kéo quân là một dạng rối bóng nên giấy phải chọn giấy mờ, ngày xưa chúng tôi làm giấy dó, giấy các cụ viết chữ Nho. Khi cái tán này quay thì những quân đèn ở đây tạo ra hình ảnh rối bóng rất đẹp như ta làm hình bằng tay hiện trên vách tường. Với khung bằng tre sẽ được cuốn quanh bằng giấy pơ-luya. Người làm phải dùng keo cố định giấy quanh khung, chỉ đề chừa ra một ô để chỗ cho nến, tản đèn. Tản đèn giúp cho hình tròn bằng nan tre có dính các hình thù bắt mắt có thể quay. Khi nến được thắp lên, lửa sẽ làm nóng không khí bên trong và gây chênh lệch nhiệt độ với bên ngoài để tạo ra luồng gió len lỏi qua khe của tản đèn và làm các hình ảnh quay vòng. Bóng của chúng được chiếu lên mặt giấy bên ngoài sống động như xem phim”
      Cùng với dòng chảy của thời gian, những người làm nghề luôn trăn trở tìm cách cải tiến mẫu mã, cách thức chơi đèn kéo quân, nhưng riêng đèn ông Quyền làm ra vẫn giữ được nét truyền thống. Bên cạnh những hình ảnh mang đậm chất dân gian thường sử dụng làm quân đèn như chị Hằng, chú Cuội, kéo co, đấu vật... ông Quyền còn kết hợp thêm hình ảnh của tranh Đông Hồ, mang đến một sự pha trộn độc đáo giữa truyền thống và hiện đại cho chiếc đèn kéo quân. “Đèn kéo quân Việt Nam dùng tre và các nguyên liệu dễ kiếm ở nông thôn để làm. Cảnh quân chạy các cụ ngày xưa hay dùng sỹ, nông, công, thương; có chỗ dùng tứ linh: long, ly, quy, phượng. Hình các quân chạy lấy theo phong tục của người dân Việt Nam để đưa vào trong đèn. Trước kia thắp bằng dầu lạc, bây giờ thì dùng nến và dầu hỏa, một số người cải tiến cho chạy bằng điện thế nhưng chạy điện thì không được đẹp và lung linh bằng dùng nến”. Vì đèn kéo quân phải thắp nến và phải đặt đúng vị trí thì trục đèn mới quay. Các em nhỏ thường rất khó chơi, chưa kể còn làm đèn cháy. Ông Vũ Văn Sinh đã sáng chế ra đèn kéo quân chạy bằng pin tiểu và thắp sáng bằng đèn Led.
 
   
  Nghệ nhân Vũ Văn Sinh - tác giả của chiếc đèn kéo quân lớn nhất Việt Nam vào năm 2006 với chiều cao 6,7m, đường kính 2,7m, bao bọc gần 70 mét vải, với kinh phí cả chục triệu đồng, đã được khắp cả nước biết đến khi lập kỉ lục guinness Việt Nam.
     Cũng chính vì lòng đam mê và nhiệt huyết với đồ chơi dân gian truyền thống mà nhiều năm nay vào dịp Trung thu, ông Quyền và ông Sinh được các trường học, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Ban Quản lý phố cổ Hà Nội… mời đến hướng dẫn cách làm đèn kéo quân cho các em thiếu nhi. Ngôi nhà nhỏ của hai nghệ nhân cũng đã trở thành địa chỉ cho nhiều đoàn học sinh đến trải nghiệm, tìm hiểu về đèn kéo quân truyền thống. Đối với những trẻ nhỏ khi đến đây là được đến với không gian Tết Trung thu truyền thống của dân tộc..
    Trong những ngày cận kề Tết Trung thu, ngôi nhà nhỏ của hai nghệ nhân đèn kéo quân Nguyễn Văn Quyền và Vũ Văn Sinh ngập tràn những chiếc đèn kéo quân lớn nhỏ rực rỡ nhiều màu sắc. Niềm vui được nhân lên khi trong dịp Tết Trung thu này, số lượng người tìm đến đặt mua đèn đông hơn. Đây là niềm hạnh phúc lớn nhất của hai nghệ nhân vì con trẻ và người dân Việt Nam không quay lưng lại với đồ chơi dân gian truyền thống, cũng là động lực để ông tiếp tục gìn giữ và truyền lại niềm đam mê làm đèn kéo quân cho con trẻ. Đặc biệt, trung thu năm nào ông Quyền cũng đi xe máy ra Bảo tàng Dân tộc học để dạy nghề và giới thiệu nghề làm đèn kéo quân cho học sinh cấp 2, sinh viên cùng với các nghệ nhân khác. Ông tâm sự: “Nhìn thấy các cháu nhỏ háo hức, mải miết học làm đèn kéo quân, tôi vui lắm, chỉ mong dạy được nhiều cháu biết làm đèn để giữ gìn thứ đồ chơi dân gian truyền thống này”. Tuy là đồ chơi dân gian gắn liền với văn hóa truyền thống, nhưng đến nay còn rất ít người tiếp tục làm và chơi đèn kéo quân, ông Quyền tâm sự: “Ở thế hệ trước, người làm đèn kéo quân nhiều, trẻ con cũng thích đồ chơi truyền thống hơn, nhưng đến nay nhiều loại đồ chơi nhập ngoại tràn lan, mẫu mã phong phú, nhiều kiểu dáng, thu hút hơn nên đồ chơi truyền thống bị lãng quên, có thời gian tưởng “chết hẳn”. Dù còn gặp nhiều khó khăn nhưng ông cũng vui mừng thấy rằng, những năm gần đây, Nhà nước đã quan tâm nhiều hơn đến trò chơi dân gian, với mong muốn cho các cháu nhỏ biết đến những giá trị truyền thống. Gần 20 năm qua, năm nào ông cũng được Bảo tàng Dân tộc học, nhà cổ ở phố Mã Mây và Hàng Đào mời đến để truyền đạt ý nghĩa và cách làm đèn kéo quân cho các trẻ nhỏ. Mong muốn của ông Quyền lúc này chỉ là: “Dạy được thật nhiều em nhỏ biết làm đèn kéo quân, nhiều người đam mê, nhiệt huyết với nghề hơn nữa để bảo tồn và phát triển giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, được như thế là mãn nguyện rồi”.
     Có được niềm vui trong giây lát khi mấy người trẻ tìm về với mình, ông Quyền lại buồn bã kể lại chuyện đèn kéo quân thời nay. Ông bảo: "Chả còn ai sống được bằng   nghề làm đèn kéo quân nữa. Năm nay gia đình tôi được Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đặt 50 chiếc, trong đó làm hoàn chỉnh 20 chiếc, mang nguyên liệu của 30 chiếc lên Hà Nội dạy học sinh "
         Ông Quyền nói: "Nhiều em hào hứng học, nhưng được một buổi rồi lại thôi.   Thậm chí bọn trẻ ở làng này cũng chẳng còn đứa nào muốn làm đèn để chơi nữa. Mai  này tôi mất đi chắc nghề làm đèn kéo quân cũng thất truyền" .
      Hai nghệ nhân tỏ ra buồn bã tiếc nuối nói: “Giờ hai gia đình chúng tôi đang cố giữ nghề vì có nghề mà bỏ đi thì thấy áy náy với tổ tông, nhưng chỉ còn phục vụ một số ít đối tượng khách hàng và những người hoài cổ thôi. Đồ chơi dân gian còn thì văn hóa chơi Trung thu cổ truyền còn, đồ chơi mất thì cái cổ truyền cũng mất. Bây giờ, chúng tôi trăn trở lắm, có quá nhiều thứ đồ chơi “nhập ngoại” độc hại, gây ung thư, rất ảnh hưởng đến sức khỏe các cháu. Tại sao chúng ta có điều kiện, có hiểu biết mà không tìm kiếm cho trẻ lấy một thú vui lành mạnh, an toàn, thật đáng buồn”.

Tác giả bài viết: Hoàng Quốc Khánh

Nguồn tin: Học sinh Trường THCS Đồng Lạng

Tổng số điểm của bài viết là: 15 trong 3 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Từ khóa: n/a